Friday, August 4, 2017

«Πλέω μεθ’ ορμής ακαθέκτου»: Η ιστορία του Θωρηκτού «Αβέρωφ»

Συντάκτης Γιώργος Θεοδωρίδης

Το θρυλικό θωρηκτό «Αβέρωφ» συμπληρώνει φέτος 116 χρόνια ζωής, ενώ προ ολίγων ημερών ολοκλήρωσε άλλη μια – τρίμηνης διάρκειας – διαδικασία επισκευών και επανελλιμενίστηκε στον όρμο του Φλοίσβου, στο Παλαιό Φάληρο. Πρόκειται για το μοναδικό θωρακισμένο καταδρομικό που διατηρείται στον κόσμο σήμερα.


Λίγα λόγια για το θρυλικό σκαρί...

Το «θωρηκτό» «Αβέρωφ» ήταν στην πραγματικότητα ένα θωρακισμένο καταδρομικό πολεμικό πλοίο, το οποίο μάλιστα την εποχή της δράσης του αποκαλούταν «βαρύ εύδρομο». Ναυπηγήθηκε από το 1909 έως 1911 στα ναυπηγεία Ορλάντο της Ιταλίας. Αγοράστηκε από την ελληνική κυβέρνηση του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη (1909-10) αντί ποσού 22.300.000 δρχ., ενώ 8.000.000 από το συνολικό ποσό προέρχονταν από κληροδοσία του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ και βρίσκονταν στη διάθεση του Ταμείου Εθνικού Στόλου. Ο Γεώργιος Αβέρωφ είχε ορίσει στη διαθήκη του να διατεθεί το 20% της περιουσίας του για τη ναυπήγηση πολεμικού πλοίου, το οποίο θα έφερε το όνομά του και θα χρησιμοποιούταν, μεταξύ άλλων, και ως έδρα της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων. Το υπόλοιπο ποσό καταβλήθηκε από το Δημόσιο Ταμείο.
Το πλοίο έχει μήκος 140,5 μ., πλάτος 21 μ., βύθισμα 7,5 μ., εκτόπισμα 10.118 τόνων, δύναμη μηχανών 19.000 ίππων, μέγιστη ταχύτητα 22 κόμβους και πλήρωμα 670 άνδρες. Υπήρξε η ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-13, όπου χάρισε πολλές ναυτικές επιτυχίες στα ελληνικά όπλα. Πρώτος κυβερνήτης του ήταν ο Σοφοκλής Δούσμανης, ενώ ο πρώτος λόγος και ο συντονισμός των ναυτικών επιχειρήσεων στα πεδία των ναυμαχιών ανήκε στον Ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη.
Έχει μείνει στην ιστορία το πρώτο σήμα του Κουντουριώτη προς τα υπόλοιπα πλοία του Στόλου, κατά την έναρξη της Ναυμαχίας της Έλλης, στον Α΄ Βαλκανικό Πολέμο:

«Με την δύναμην του Θεού και τας ευχάς του Βασιλέως και εν ονόματι του Δικαίου, πλέω μεθ' ορμής ακαθέκτου και με την πεποίθησιν της νίκης εναντίον του εχθρού του Γένους.».

Με την έναρξη του πολέμου ο Κουντουριώτης με το «Αβέρωφ» κατέλαβε τη Λήμνο, αποκλείοντας τον τουρκικό στόλο στα Στενά των Δαρδανελίων. Ωστόσο, οι Τούρκοι κατόρθωσαν να εξέλθουν δύο φορές, σημειώνοντας όμως ισάριθμες ήττες (Ναυμαχία Έλλης, 3/12/1912 και Ναυμαχία Λήμνου, 5/1/1913), από τις οποίες κατοχυρώθηκε η ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο.
Αργότερα, κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το «Αβέρωφ» πέρασε τα Δαρδανέλια και αγκυροβόλησε μπροστά από τα ανάκτορα του Ντολμά-Μπαξέ στην Κωνσταντινούπολη, όπου και παρέμεινε καθ’ όλη τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας (1919-1922).
Από το 1925 έως το 1927 το πλοίο υποβλήθηκε σε πλήρη εκσυγχρονισμό στα ναυπηγεία της Σεν στη Γαλλία. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έλαβε και πάλι μέρος στις εχθροπραξίες ως ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου, με ορμητήριο τον κόλπο της Ελευσίνας. Μετά τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα, τον Απρίλιο του 1941, το πλοίο κατέφυγε με τον υπόλοιπο ελληνικό στόλο στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και έπειτα στη Βομβάη της Ινδίας καθώς και στον Κόλπο του Άντεν. Τον Αύγουστο του 1941 η Ιαπωνία μπήκε στον πόλεμο στο πλευρό του Άξονα Γερμανίας-Ιταλίας και έτσι το «Αβέρωφ» κατέπλευσε στο Πορτ Σαίντ, όπου παρέμεινε μέχρι το 1944.
Στις 17 Οκτωβρίου 1944, λίγες ημέρες μετά την απελευθέρωση της Αθήνας, το πλοίο επέστρεψε στην Ελλάδα, μεταφέροντας τη νόμιμη -μέχρι τότε εξόριστη- ελληνική κυβέρνηση. Η τελευταία επίσημη αποστολή του ήταν η συμμετοχή του στους εορτασμούς για την Ένωση των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα, το 1948. Το 1952 παροπλίστηκε και χρησιμοποιήθηκε για ένα διάστημα ως πλωτό Αρχηγείο του Στόλου. Το 1957 προσορμίστηκε στον Πόρο, αλλά το 1984, με απόφαση του Πολεμικού Ναυτικού, μεταφέρθηκε στο Φαληρικό Δέλτα, υποβλήθηκε σε γενική επισκευή και μετατράπηκε σε ναυτικό μουσείο.
Ως παράδοση, τα πλοία του Πολεμικού Ναυτικού που εισέρχονται στο λιμάνι του Φαλήρου υποχρεούνται να τιμούν το «Γ. Αβέρωφ»:
Ο κυβερνήτης διατάσσει το πλήρωμα "προς το Θωρηκτό Αβέρωφ Ακινησία Αριστερά (ή δεξιά ανάλογα με την πλευρά του πλοίου που φαίνεται το θωρηκτό)" και με το σχετικό σφύριγμα το πλήρωμα στέκεται σε στάση προσοχής πάνω στο κατάστρωμα, κοιτώντας προς την πλευρά του θωρηκτού και οι αξιωματικοί χαιρετούν το θρυλικό πλοίο.
Το 2003 το θωρηκτό βραβεύτηκε με το χρυσό μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών για τις υπηρεσίες που προσέφερε στη χώρα.


Ιστορικές Πηγές:
- Εγκυκλοπαίδεια «Δομή», Τόμος 1, 2002-2004, σελ. 47-48
- Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος 18, Εκδ. Λυμπέρη, 2010, σελ. 70-75.