Wednesday, June 14, 2017

Ένας Παρθενώνας χτισμένος από την ελευθερία του λόγου

Συντάκτρια Ελένη Γιμούκη

Στις 10 Ιουνίου 2017, παρουσιάστηκε στο Κάσελ της Γερμανίας ένας Παρθενώνας, όπως δεν θα μπορούσαμε να τον φανταστούμε.
Ο ελληνικός Παρθενώνας, σύμβολο της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας, «μεταφέρθηκε» στη Γερμανία, αλλά αντί για κίονες από πεντελικό μάρμαρο, διαθέτει κίονες από βιβλία.
Βιβλία τα οποία ανά τους αιώνες λογοκρίθηκαν σκληρά, βιβλία που χάθηκαν στην πυρά, βιβλία από όλον τον κόσμο…

Ο ναός αυτός, μία μνημειακή εγκατάσταση τέχνης, αναδεικνύεται ως το κύριο αξιοθέατο της Documenta, της διάσημης συνάντησης της σύγχρονης τέχνης που διεξάγεται στο Κάσελ κάθε πέντε χρόνια από το 1955, όπως περιγράφει το Γαλλικό πρακτορείο.
Το αξιοθαύμαστο έργο της εικαστικής καλλιτέχνη από την Αργεντινή Μάρτα Μινουχίν που τοποθετήθηκε σε μία από τις κεντρικές πλατείες της γερμανικής αυτής πόλης, αποτελεί μία μορφή διαμαρτυρίας ενάντια στη λογοκρισία παντός είδους. Η 74χρονη καλλιτέχνης, έμβλημα της pop-art στη Νότια Αμερική, το χαρακτηρίζει ως το «πλέον πολιτικό» από τα έργα της.

Βιβλία όπως «Ο Πρώτος Κύκλος» του σοβιετικού αντιφρονούντα συγγραφέα Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, «Ο Υπέροχος Γκάτσμπι» του Αμερικανού συγγραφέα Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, οι «Σατανικοί στίχοι» του Σαλμάν Ρουσντί και πολλά άλλα – 100.000 στο σύνολο (!) – τοποθετήθηκαν το ένα δίπλα στο άλλο οικοδομώντας τους κίονες του «Παρθενώνα των Βιβλίων» ως ένα ισχυρό σύμβολο μιας στοιχειωμένης και ντροπιασμένης από το ναζιστικό της παρελθόν Γερμανίας.
Συγκεκριμένα, Το 1933, όταν το Fridericianum λειτουργούσε ως βιβλιοθήκη, οι ναζιστικές δυνάμεις πυρπόλησαν μπροστά στην πλατεία 2.000 «αντιγερμανικά» βιβλία, όπως έκαναν και σε άλλες γερμανικές πόλεις. Το μικρό Κάσελ θεωρούνταν ειδικής στρατηγικής σημασίας περιοχή, καθώς λειτουργούσε εργοστάσια παραγωγής στρατιωτικού πολεμικού υλικού και οχημάτων. Γι’ αυτό, άλλωστε, και ήταν ανάμεσα στις γερμανικές πόλεις που ισοπεδώθηκαν, σχεδόν ολοκληρωτικά, κατά τη διάρκεια βομβαρδισμών από τις συμμαχικές δυνάμεις στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Ο Παρθενώνας των Βιβλίων», λοιπόν, οικοδομήθηκε στο ίδιο σημείο όπου το 1933 κάηκαν τα βιβλία των εβραίων και μαρξιστών συγγραφέων από τους Ναζί του Αδόλφου Χίτλερ. Φυσικά δεν υπάρχει περίπτωση να δει κάποιος αντίγραφα του «Αγών μου» του Χίτλερ. Το έργο αυτό έχει απαγορευθεί στον «Παρθενώνα των βιβλίων», όπως όλα τα έργα που προτρέπουν στο φυλετικό μίσος.
Πάντως, οι αντιθέσεις δεν έχουν σβήσει στο Κάσελ που φιλοξενεί κάθε πέντε χρόνια μια από τις μεγαλύτερες εκθέσεις σύγχρονης τέχνης στον κόσμο, ενώ ακόμη στηρίζει ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας του στην παραγωγή στρατιωτικού υλικού, κάτι που σχεδόν πάντα ιντριγκάρει τους συμμετέχοντες καλλιτέχνες. Άλλωστε, η πρώτη documenta, που διοργάνωσε ο Άρνολντ Μπόντε το 1955, είχε ξεκινήσει με το σκεπτικό να «αναπληρώσει» το μεγάλο κενό που προκάλεσε, εκτός των άλλων, το ναζιστικό καθεστώς στη σχέση των Γερμανών με τη σύγχρονη τέχνη. Τη δεκαετία του ’70 ο Μπόντε σχεδίαζε να μεταφέρει τη διοργάνωση στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, αλλά το σχέδιό του δεν προχώρησε. Εκείνο το όραμα έκανε πράξη φέτος ο νυν καλλιτεχνικός διευθυντής της documenta 14 Άνταμ Σίμτσικ, με τη διοργάνωση στην ουσία δύο documenta, στην Αθήνα και το Κάσελ.

Για την Documenta το να κάνει μνεία στην αρχαία Ελλάδα δεν είναι καθόλου τυχαίο. Αυτός ο παγκόσμιος θεσμός της σύγχρονης τέχνης, ο οποίος το 2012 προσέλκυσε 905.000 επισκέπτες, για πρώτη φορά στην ιστορία του μετακινήθηκε για την 14η διοργάνωσή του και σε άλλη πόλη: την Αθήνα. Από τις 8 Απριλίου, η ελληνική πρωτεύουσα ζει στον ρυθμό της αντεργκράουντ σκηνής, με συναυλίες, εκθέσεις, κινηματογραφικές ταινίες και παραστάσεις.
Δεν είναι τυχαία η επιλογή της τοποθέτησης όλων αυτών των λογοκριμένων και απαγορευμένων βιβλίων πάνω σε ένα παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας, τον Παρθενώνα. Μέσα από αυτή τη δράση, η καλλιτέχνης στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα κατά της λογοκρισίας και υπέρ της ελευθερίας της σκέψης και του λόγου.