Sunday, March 5, 2017

Όταν ο Χέμινγουεϊ συνάντησε τον Μουσολίνι

Συντάκτης Γιώργος Θεοδωρίδης

Ο Χέμινγουεϊ σε νεαρή ηλικία, καθώς ταξιδεύει με πλοίο προς το Μίσιγκαν για ψάρεμα.
Είναι γνωστό ότι στα πρώτα χρόνια της λογοτεχνικής του διαδρομής ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ ήταν δημοσιογράφος. Γεννημένος το 1899, ο Αμερικανός συγγραφέας άρχισε το 1920, σε ηλικία 21 έτους, να δημοσιεύει τα πρώτα του άρθρα στην καναδική εφημερίδα The Toronto Daily Star. Νωρίτερα, το 1917-18, είχε εργαστεί ως μαθητευόμενος ρεπόρτερ στην εφημερίδα The Kansas City Star. Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που ακολούθησε, υπηρέτησε ως τραυματιοφορέας του Ιταλικού Ερυθρού Σταυρού καθώς λόγω ελαττωματικής όρασης στο αριστερό μάτι δεν είχε δικαίωμα να γίνει μάχιμος.
Το 1920, μετά τη λήξη του πολέμου, ο νεαρός δημοσιογράφος παντρεύεται και εγκαθίσταται στο Παρίσι, ως ανταποκριτής της Toronto Star. Από εκεί και κατά τη διετία 1920-1922, θα ασχοληθεί με σημαντικά ιστορικά γεγονότα (μεταξύ των οποίων και με τη Μικρασιατική Καταστροφή), καθώς και με τη σκιαγράφηση διάφορων ιστορικών προσωπικοτήτων της εποχής (Μουσολίνι, Τσιτσέριν, Λόιντ Τζορτζ κ.ά.). Στο άρθρο που ακολουθεί, το οποίο τιτλοφορείται «Το Κόμμα των Φασίστι έχει μισό εκατομμύριο οπαδούς», ο Χέμινγουεϊ διηγείται τη συνάντησή του με τον Μπενίτο Μουσολίνι και παρουσιάζει σε αδρές γραμμές το προφίλ του ηγέτη του ιταλικού φασιστικού κινήματος.

«ΤΟ ΚΟΜΜΑ ΤΩΝ ΦΑΣΙΣΤΙ ΕΧΕΙ ΜΙΣΟ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΟ ΟΠΑΔΟΥΣ
The Toronto Daily Star, 24 Ιουνίου 1922
ΜΙΛΑΝΟ
Ο Μπενίτο Μουσολίνι, επικεφαλής του κινήματος των Φασίστι, κάθεται στο τραπέζι του, στο φυτίλι του περιοδικού-δυναμίτη που έχει βάλει σε ολόκληρη τη βόρεια και κεντρική Ιταλία, και ενίοτε χαϊδεύει τα αφτιά ενός μικρού λυκόσκυλου, όμοιου με λαγουδάκι με κοντά αφτιά, το οποίο παίζει με τα χαρτιά στο πάτωμα. Ο Μουσολίνι είναι ένας μεγαλόσωμος άντρας με καφέ πρόσωπο, μεγάλο μέτωπο, χαμογελαστό στόμα και μεγάλα, εκφραστικά χέρια.
«Οι Φασίστι είναι μισό εκατομμύριο», μου είπε. «Είμαστε ένα πολιτικό κόμμα οργανωμένο σαν στρατιωτική δύναμη».
Μιλώντας αργά στα ιταλικά και επιλέγοντας τα λόγια του ώστε να είναι σίγουρος ότι καταλάβαινα όσα έλεγε, μου εξήγησε ότι οι Φασίστι έχουν 250.000 στρατό οργανωμένο σε τάγματα των Camicie Nere, ή, αλλιώς, μελανοχιτώνων. «Ο Γκαριμπάλντι είχε ερυθροχίτωνες», χαμογέλασε αποδοκιμαστικά.
«Δεν έχουμε σκοπό να αντιταχθούμε στην ιταλική κυβέρνηση. Δεν είμαστε κατά του νόμου», εξήγησε ο Μουσολίνι με λέξεις που πρόφερε προσεκτικά, καθισμένος στην πολυθρόνα του αρχισυντάκτη και τονίζοντας τα επιχειρήματά του με τα μεγάλα καφέ χέρια του. «Όμως», είπε αργά και προσεκτικά, «έχουμε τη δύναμη να ανατρέψουμε οποιαδήποτε κυβέρνηση προσπαθήσει να στραφεί εναντίον μας ή να μας καταστρέψει».
«Και τι θα γίνει με την Guardia Regia;» ρώτησα. (Η Guardia Regia είναι η πρόσφατα οργανωμένη στρατιωτική δύναμη από τη νότια Ιταλία, που σχηματίστηκε από τον πρώην πρωθυπουργό Νίτι για να διατηρήσει την ειρήνη σε περίπτωση εμφυλίου πολέμου.)
«Η Guardia Regia ποτέ δεν θα μας πολεμήσει!» είπε ο Μουσολίνι.
 Τώρα αυτή η υπόθεση χρειάζεται λίγο ανάλυση και σύγκριση. Η βάση των Φασίστι είναι ακραία συντηρητική. Φανταστείτε το συντηρητικό κόμμα του Καναδά με 250.000 κόσμο με όπλα, «ένα πολιτικό κόμμα οργανωμένο σαν στρατιωτική δύναμη», με τον ηγέτη του να ανακοινώνει ότι έχουν τη δύναμη να ανατρέψουν οποιαδήποτε φιλελεύθερη ή άλλη κυβέρνηση που μπορεί να στραφεί εναντίον τους. Ωραία εικόνα, έτσι; Ταυτόχρονα φανταστείτε μια ειδική στρατιωτική αστυνομία που έχει δημιουργηθεί για να εμποδίσει τους συντηρητικούς να πολεμήσουν στους δρόμους με τους φιλελεύθερους, και έχετε μια καλή εικόνα της σύγχρονης πολιτικής κατάστασης στην Ιταλία. Ο Μουσολίνι ήταν μεγάλη έκπληξη. Δεν είναι το τέρας που έχει παρουσιαστεί. Το πρόσωπό του είναι πνευματικό, τυπική «Bersagliere» (επίλεκτο σώμα του ιταλικού στρατού) πρόσωπο, με τα μεγάλα καφέ μάτια και το μεγάλο στόμα που μιλάει αργά. Ο Μουσολίνι συχνά περιγράφεται σαν ένας «αποστάτης σοσιαλιστής», αλλά φαίνεται πως είχε πολύ καλό λόγο να αποκηρύξει το κόμμα.
Γεννημένος πριν από 37 χρόνια (σ.σ. το 1883) σε μια κωμόπολη που λέγεται Φόλι, βγήκε στη ζωή σε ένα επαναστατικό φυτώριο. Η επανάσταση του 1913, η εξέγερση της «κόκκινης περούκας», στην οποία ο Μαλατέστα, ένας διάσημος Ιταλός αναρχικός, αποπειράθηκε να ιδρύσει δημοκρατία, έλαβε χώρα κοντά στη γενέτειρά του. Ο Μουσολίνι ξεκίνησε την καριέρα του σαν δάσκαλος, πριν ακόμα κλείσει τα είκοσι. Κατόπιν στράφηκε στη δημοσιογραφία και έκανε την πρώτη σημαντική του εμφάνιση στο Τρέντο ως συνεργάτης του Τσεζάρε Μπατίστι στη Libertà. Ο Τσεζάρε Μπατίστι ήταν ο Ιταλός που πιάστηκε τραυματίας από τους Αυστριακούς όταν ήταν αξιωματικός των Αλπίνι, και κρεμάστηκε στο κάστρο του Τρέντο επειδή γεννήθηκε σε ένα κομμάτι της Ιταλίας που βρισκόταν υπό αυστριακή κατοχή.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος το 1914, ο Μουσολίνι ήταν αρχισυντάκτης της Avanti, της σοσιαλιστικής καθημερινής εφημερίδας του Μιλάνου. Εργάστηκε τόσο έντονα υπέρ της εισόδου της Ιταλίας στον πόλεμο με το πλευρό των Συμμάχων, που απολύθηκε από την εφημερίδα και έτσι ίδρυσε τη δική του, την Popolo d’Italia, για να εκφράσει τις απόψεις του. Έχασε όλα του τα χρήματα σε αυτό το εγχείρημα και μόλις η Ιταλία μπήκε στον πόλεμο κατατάχθηκε στο σώμα των «Bersagliere» σαν απλός στρατιώτης.
Σοβαρά τραυματισμένος στις μάχες του οροπεδίου Κάρσο και αρκετές φορές παρασημοφορημένος επ’ ανδραγαθία, ο Μουσολίνι, πατριώτης πάνω απ’ όλα, θεώρησε ότι οι καρποί της νίκης της Ιταλίας βρίσκονταν σε κίνδυνο από ένα κύμα κομμουνισμού που ξέσπασε στη βόρεια Ιταλία το 1919 και απείλησε τα δικαιώματα στην ιδιοκτησία. Σαν αντίδραση, οργάνωσε τον αντικομμουνιστικό στρατό των Φασίστι. Η ιστορία των δραστηριοτήτων τους τα επόμενα δύο χρόνια έχει ειπωθεί πολύ συχνά.
Τώρα ο Μουσολίνι βρίσκεται επικεφαλής μιας οργάνωσης 500.000 μελών. Αποτελείται από άντρες όλων των επαγγελμάτων στην Ιταλία, εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες που, όντας αηδιασμένοι με τον κομμουνισμό, στράφηκαν στους Φασίστι σαν μια ένοπλη δύναμη που μπορεί να κάνει κάτι γι’ αυτούς. Έτσι ο φασισμός εισέρχεται στο τρίτο του στάδιο. Πρώτα ήταν μια οργάνωση ταραξιών αντί των κομμουνιστικών εκδηλώσεων, μετά έγινε πολιτικό κόμμα και τώρα είναι πολιτικό και στρατιωτικό κόμμα που στρατολογεί τους εργάτες της Ιταλίας και μπαίνει δυναμικά στα συνδικάτα. Κυριαρχεί στην Ιταλία από τη Ρώμη μέχρι τις Άλπεις.
Το ερώτημα πλέον τώρα είναι τι σκοπεύει να κάνει ο Μουσολίνι, που κάθεται στην πολυθρόνα του στα γραφεία της Popolo d’Italia και χαϊδεύει τα αφτιά του κουταβιού του, με το κόμμα του. «Ένα πολιτικό κόμμα οργανωμένο σαν στρατιωτική δύναμη»».
Προσωπικό μου μοναδικό σχόλιο είναι ότι η ιστορία έδωσε τις επόμενες απαντήσεις. Το ζήτημα είναι κατά πόσο τις θυμούνται/έχουν μάθει οι σύγχρονοι Ευρωπαίοι...

Πηγή
Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Με υπογραφή Χέμινγουεϊ, 1920-1922: Ιταλία, Βαλκάνια, Μικρασιατική Καταστροφή, Μετάφραση από τα αγγλικά: Κωστής Καλογρούλης, Ηλίας Μαγκλίνης, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2010, σελ. 268-270.
Τίτλος πρωτοτύπου: Ernest Hemingway, By-Line: Ernest Hemingway / Dateline: Toronto (edited by William White), Hemingway Foreign Rights Trust, 1999.