Wednesday, February 8, 2017

Όταν πέφτουν οι μάσκες...

Οι απόκριες έχουν ξεκινήσει και πάντα κάθε χρόνο, αυτή την εποχή, όλοι αναρωτιούνται τι στολή θα αγοράσουν φέτος και ποια είναι η καλύτερη μάσκα να επιλέξουν. Ακόμη και χωρίς κάποια ιδιαίτερη στολή, μόνο με μια απλή μάσκα, μπορούμε να μεταμφιεστούμε, να αλλάξουμε ταυτότητα, γεγονός το οποίο μας ωθεί στο να δείξουμε τον πραγματικό εαυτό μας, τα αληθινά μας συναισθήματα.
Για ποιο λόγο άραγε οι άνθρωποι διαλέγουν να φορέσουν μια μάσκα;
Η ιστορία της μάσκας γενικά, χάνεται στα βάθη των αιώνων, από τους πρωτόγονους λαούς, μέχρι εκείνους που χάραξαν τα μεγάλα βήματα του πολιτισμού της ανθρωπότητας - γνωρίζουμε ότι στην Αρχαία Ελλάδα, οι ηθοποιοί του θεάτρου φορούσαν διάφορες μάσκες κατά τη διάρκεια των παραστάσεων, ώστε να φαίνονται με έντονο τρόπο τα συναισθήματα και οι αντιδράσεις των διάφορων προσώπων του έργου.
Μάσκες θεάτρου στην Αρχαία Ελλάδα
Η ελληνική αποκριά έχει τις ρίζες της στην Αρχαία Ελλάδα. Συνδέεται µε την λατρεία του ∆ιονύσου, θεού του κρασιού και των εορτασµών. Αυτή η δηµοφιλής παράδοση προέρχεται από τις παγανιστικές τελετουργίες των αρχαίων Ελλήνων και τις γιορτές προς τιµή του ∆ιονύσου, θεού του κρασιού και της ευθυµίας. Οι άνθρωποι µεταµφιέζονταν σε σατύρους ή φορούσαν µάσκες και ξεχύνονταν στους δρόµους και στις γειτονιές συµπεριφερόµενοι «προκλητικά» µε τολµηρές φράσεις και πράξεις. Αυτό εξυπηρετούσε το σκοπό να επιτρέπεται να εκφράζονται ελεύθερα ερωτικές σκέψεις ενώ έκρυβαν την αληθινή τους ταυτότητα πίσω από τις µάσκες.
Μεθυσμένος Διόνυσος που επιστρέφει από ξεφάντωμα στηριζόμενος σε σάτυρα
Αυτή η παράδοση τελικά εξαπλώθηκε και σε άλλα µέρη του κόσµου µέσω της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας και την ανακάλυψη του Νέου Κόσµου. Όµως, οι παγανιστικές πρακτικές ήταν τόσο βαθιά ριζωµένες που δεν καταργήθηκαν τελείως. Αργότερα, όταν εµφανίστηκε ο χριστιανισµός, αν και οι άνθρωποι σταµάτησαν να λατρεύουν τους θεούς του Ολύµπου, οι συνήθειες των Ελλήνων να µεταµφιέζονται και να γιορτάζουν στους δρόµους παρέµειναν.

Η χρήση της μάσκας μεταφέρθηκε στη γειτονική Βενετία κατά τον Μεσαίωνα. Την εποχή εκείνη, οι άνθρωποι φοβούνταν να δείξουν τα πραγματικά τους συναισθήματα και να αποκαλύψουν την ταυτότητά τους. Προκειμένου να περιοριστεί η αμείλικτη ηθική παρακμή της Βενετίας, οι τοπικές αρχές σε αρκετές περιπτώσεις όρισαν κανόνες για το Καρναβάλι και ρυθμίσεις για τη χρήση της μάσκας και τις μεταμφιέσεις. Τα κίνητρα ήταν διάφορα. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους, ήταν η ιδιαίτερη βενετσιάνικη απάντηση σε μία από τις πιο άκαμπτες ιεραρχίες τάξεων στην ευρωπαϊκή ιστορία.

Βενετσιάνικες μάσκες
Οι βενετσιάνικες μάσκες φοριούνταν στην πόλη της Βενετίας, από τον Μεσαίωνα, τον 12ο και 13ο αιώνα. Τις φορούσαν διάφορα πρόσωπα για να κρυφτούν από οποιαδήποτε παράνομη δραστηριότητα: τυχερά παιχνίδια, χορούς, παράνομες σχέσεις ή ακόμα και πολιτικά σκάνδαλα, όπως συνέβαινε εξάλλου και στην Αρχαία Ελλάδα.
Για πολλά χρόνια, κατά διαστήματα, εκδίδονταν νόμοι που είτε απαγόρευαν τη χρήση της μάσκας είτε την επέβαλαν, όπως για παράδειγμα, κατά το έτος 1776, απαγορευόταν στις γυναίκες να πηγαίνουν στο θέατρο χωρίας μάσκα, η οποία κάλυπτε το πρόσωπό τους, ή την περιόριζαν.
Με την έναρξη της αυστριακής κατοχής, μετά την πτώση της Δημοκρατίας, η Βενετία έχασε τον αυθεντικό χαρακτήρα του καρναβαλιού της, καθώς οι ενετές κυρίες, άφησαν στην άκρη τις μάσκες, προσαρμοζόμενες στο γεγονός ότι η αυστριακή κυβέρνηση δεν επέτρεπε την χρήση τους, με εξαίρεση τους ιδιωτικούς χορούς.
Βενετσιάνικες μάσκες
Η ιταλική κυβέρνηση ήταν πιο «ανοικτή» πλέον, αλλά αυτή τη φορά οι Βενετοί ήταν άτολμοι. Η Βενετία δεν ήταν πλέον η πόλη του καρναβαλιού, αλλά μια αυτοκρατορική επαρχία χωρίς προσωπική ελευθερία. Κατά τη διάρκεια της δεύτερης αυστριακής κυβέρνησης, επιτρεπόταν να χρησιμοποιούνται οι μάσκες κατά τη διάρκεια της Αποκριάς.
Μόνο δύο αιώνες αργότερα, το Καρναβάλι επέστρεψε για να παραμείνει, αλλά με ένα νέο ρόλο, δηλαδή ως καλλιτεχνική και δημιουργική έκφραση, που κάθε χρόνο πρωταγωνιστεί στην εκπληκτική πλατεία San Marco.
Σήμερα ποια είναι η πραγματική χρήση μιας μάσκας;
Τις τελευταίες δεκαετίες τα καρναβάλια είναι μια καλή ευκαιρία για τη σάτυρα της επικαιρότητας χωρίς τον φόβο της αστυνομικής παρέμβασης. Οι μάσκες που άλλοτε αποκάλυπταν συναισθήματα, σήμερα δημιουργούνται σύμφωνα με την εκάστοτε πολιτική επικαιρότητα. Στόχος είναι όχι η αποκάλυψη συναισθημάτων ή μια ελευθεριότητα σε χυδαίες πράξεις, αλλά η κριτική απέναντι στους πολιτικούς και στην πολιτική, η εναντίωση και η απαίτηση για ένα καλύτερο μέλλον.
 Εσείς φέτος ποια μάσκα θα επιλέξετε να φορέσετε;