Saturday, January 21, 2017

Η στήλη της Ροζέτας, το βαλς και ο 6354 Vangelis

Ζαν Φρανσουά Σαμπολιόν (1790-1832)
Ο Γάλλος γλωσσολόγο Ζαν Φρανσουά Σαμπολιόν γεννιέται το 1790 και εννέα χρόνια μετά, το 1799, το στράτευμα του Ναπολέοντα βρίσκεται στην Αίγυπτο, στο χωριό Rachid, όπου ένας από τους αξιωματικούς, ο Πιέρ Φρανσουά Ξαβιέ Μπουσάρ, ανακαλύπτει τυχαία μια στήλη και μελετώντας τη, αναγνώρισε τη μεγάλη αξία της και την πήρε μαζί του στην επιστροφή προς τη Γαλλία. Το όνομα που δόθηκε στη στήλη αυτή είναι "Ροζέτα" προερχόμενο από την περιοχή στην οποία βρέθηκε.
Κανείς μέχρι τότε δεν είχε καταφέρει να αποκρυπτογραφήσει αιγυπτιακά ιερογλυφικά!
Τα Αιγυπτιακά ιερογλυφικά είχαν πάψει να χρησιμοποιούνται μετά το 3ο μ.Χ. αιώνα και η αποκρυπτογράφησή τους αποτελούσε τη μεγαλύτερη πρόκληση για αρχαιολόγους και γλωσσολόγους της εποχής. 
Η στήλη της Ροζέτα
Τελικά, ο Γάλλος γλωσσολόγος Ζαν Φρανσουά Σαμπολιόν κατάφερε το 1822 να αποκρυπτογραφήσει τη στήλη της Ροζέτα, αποδεικνύοντας ότι τα ιερογλυφικά είναι ένας συνδυασμός φωνητικών συμβόλων και ιδεογραμμάτων.
Η στήλη αυτή χρονολογείται στο 2ο αιώνα π.Χ. και φέρει εγχάρακτη μια επιγραφή σε δύο γλώσσες (αιγυπτιακά και ελληνικά) και τρία συστήματα γραφής: ιερογλυφικά, δημώδη αιγυπτιακή και ελληνική. Η χρήση της ελληνικής γλώσσας βοήθησε στην αποκρυπτογράφηση των αιγυπτιακών ιερογλυφικών.
Η στήλη της Ροζέτα εκφράζει την υποτέλεια προς τον ηγεμόνα της Αιγύπτου Πτολεμαίο Ε'. Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι ορίζεται πως το διάταγμα θα έπρεπε να γραφτεί όχι μόνο στις δυο αιγυπτιακές γλώσσες, αλλά και στα ελληνικά!
Πτολεμαίος Ε' Επιφανής
Ηγεμόνας της Αιγύπτου, 3ος-2ος αι. π.Χ.
Μελετώντας το ελληνικό τμήμα της στήλης ήταν σίγουρος πως το σημείο εκείνο που έμοιαζε με φυσίγγι περιείχε το όνομα του Πτολεμαίου. Πίστευε πως τα σύμβολα μέσα στο φυσίγγι αντιπροσώπευαν το καθένα κι ένα διαφορετικό ήχο. Καταλήγοντας, τα ιερογλυφικά αντιπροσωπεύουν ήχους που συνδυάζονται για να σχηματίσουν λέξεις, οι οποίες μπορούν να προφερθούν.
Η ανακάληψη αυτή είναι το πρώτο βήμα στην επιτυχημένη μετάφραση της ιερογλυφικής γλώσσας της στήλης της Ροζέτα και θα αποτελέσει την βάση για τη μετέπειτα εξερεύνηση και κατανόηση της ζωής στην αρχαία Αίγυπτο.
Η ανακάληψη και η αποκρυπτογράφηση της στήλης της Ροζέτα ήταν τόσο σπουδαία που το 2004 αποτέλεσε έμπνευση για την ονομασία του διαστημόπλοιου της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος (ESA), με σκοπό να αποκρυπτογραφήσει τα μυστήρια του σύμπαντος!
Και πράγματι, το ταξίδι προς την ανακάλυψη ξεκίνησε...

Η αποστολή Rosetta γίνεται η πρώτη που πετυχαίνει να προσγειώσει ένα διαστημικό σκάφος σε έναν κομήτη. Κι αυτή δεν είναι η μοναδική της πρωτιά. Το Rosetta ήταν το πρώτο διαστημικό σκάφος που μπήκε σε τροχιά γύρω από κομήτη και το πρώτο που ταξίδεψε στο διάστημα συνοδεύοντας έναν κομήτη, περνώντας επί δώδεκα χρόνια γύρω από τον Ήλιο και από άλλους πλανήτες, καταφέρνοντας με αυτόν τον τρόπο να μελετήσει το διάστημα, αλλά και τα συστατικά του ίδιου του κομήτη.
Η μελέτη του κομήτη ολοκληρώθηκε επεκτείνοντας ακόμη περισσότερο τον ορίζοντα των γνώσεών μας για τη γένεση του Ηλιακού Συστήματος.
Το ταξίδι του Rosetta συνόδεψε με τη μουσική του ο σπουδαίος συνθέτης Βαγγέλης Παπαθανασίου. Η ESA συνεργάστηκε με τον Βαγγέλη Παπαθανασίου, ο οποίος εμπνεύστηκε από το Rosetta και κυκλοφόρησε μια τριάδα μουσικών βίντεο για να γιορτάσει την πρώτη απόπειρα ομαλής προσγείωσης που έγινε ποτέ σε έναν κομήτη.

"Το Βαλς της Rosetta"

Ο αστροναύτης Andre Kuipers συζήτησε πολλή ώρα με τον Ελληνα συνθέτη κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στον διαστημικό σταθμό, αλλά και με τον Carl Walker, στέλεχος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, ο οποίος δήλωσε χαρακτηριστικά: «Οταν συνδυάσαμε τις εικόνες της αποστολής με τη μουσική, νιώσαμε ότι αποτυπώνουν ακριβώς το πώς θα ένιωθαν οι άνθρωποι αν αντίκριζαν έναν κομήτη από κοντά. Με τη μουσική μπορείς να εντείνεις τα συναισθήματα και να δημιουργήσεις αναμνήσεις. Πιστεύω ότι αυτό που επιθυμούσε ο Vangelis ήταν να μοιραστεί μια ανάμνηση της αποστολής Rosetta μέσω της μουσικής του».
Δεν είναι πρώτη φορά που ο συνθέτης συνοδεύει μια διαστημική αποστολή με τη μουσική του. Έχει συνεργαστεί ακόμη δυο φορές με αποστολές τις NASA, η οποία το 1995 μετονόμασε τον Αστεροειδή της Κύριας Ζώνης 6254 σε 6354 Vangelis!


Η σχέση του Βαγγέλη Παπαθανασίου και της μουσικής του δημιουργίας με το Διάστημα είναι μακρόχρονη και ιδιαίτερa στενή. O ίδιος πιστεύει ακράδαντα ότι η μουσική είναι μια ιερή βασική δύναμη του Σύμπαντος με σκοπό να ανυψώσει, να εμπνεύσει και να γιατρέψει την ανθρωπότητα.