Monday, May 2, 2016

Τα ορμητικά νερά του Θυάμιδος ποταμού αναγκάζουν τον Θεό να παρέμβει!

Υπάρχει άραγε κάτι πιο εντυπωσιακό από τη φύση; Ειδικά αν σκεφτούμε πως τα πάντα ξεκινούν από αυτή. Κι αν μάλιστα κάποιος επισκεφτεί τα Ιωάννινα, θα έρθει αντιμέτωπος με εικόνες που «κόβουν» την ανάσα!
Άγρια νερά Καλαμά ποταμού
Η αφορμή δόθηκε από τον ποταμό Καλαμά που είδαμε περνώντας από το Καλπάκι, ποτάμι που πηγάζει στο νομό Ιωαννίνων κοντά στον Παρακάλαμο και εκβάλλει στο Ιόνιο Πέλαγος δίπλα στη Σαγιάδα. Κατά την αρχαιότητα, ο Καλαμάς ονομαζόταν Θύαμις, όνομα που προέρχεται από το ρήμα «θύω» και σημαίνει «κινούμαι άγρια» και πράγματι τα νερά του ποταμού είναι πολύ ορμητικά και άγρια. Στους μέσους χρόνους το αρχαίο όνομά του είχε ξεχαστεί και οι περιηγητές τον ονόμασαν Καλαμά, αφού οι πηγές του βρίσκονται σε μια περιοχή των Δολιανών η οποία είναι γεμάτη από καλάμια.
Από την αρχαιότητα ο Καλαμάς αποτέλεσε σπουδαίο υδάτινο δρόμο επικοινωνίας με το μεσόγειο τμήμα της Ηπείρου. Στους αρχαίους Ελληνιστικούς χρόνους, δίπλα στις όχθες του ποταμού άκμασαν μεγάλες πολιτείες, όπως η Λυγιά και η Μαστιλίτσα, στις εκβολές τα Γίτανα, στη συμβολή του Καλπακιώτικου με τον Καλαμά, η Φανωτή στην περιοχή των Πηγαδουλίων, η Οσδίνα στο τέλος του φαραγγιού και η Ραβενή στην αρχή του, καθώς και η Χρυσορράχη κοντά στις πηγές του. Τις πόλεις αυτές κατέστρεψαν οι Ρωμαίοι το 167π.Χ. για να γεμίσουν λίγο αργότερα την ευρύτερη περιοχή των εκβολών αλλά και της ενδοχώρας με αγροικίες και πολίσματα (Λαδοχώρι, Αλαμάνι, Άγιος Γεώργιος κ.α.).
Στον ποταμό Καλαμά
Στους βυζαντινούς χρόνους ο Καλαμάς συνέχιζε να συγκεντρώνει τις ανθρώπινες οικιστικές δραστηριότητες (Σαγιάδα, Ηγουμενίτσα, Οσδίνα, Βροσίνα, Βελτσίστα, Οπάγια κ.α.) ενώ σπουδαία μοναστήρια εμφανίστηκαν δίπλα στις όχθες του (μονές Ραγίου, Γηρομερίου, Οσδίνας, Μίχλας, Πατέρων, Σωσίνου, Βελλάς κ.α.).
Στους ελληνιστικούς χρόνους το πλήθος των σφραγισμάτων που βρέθηκαν στη Γιτάνη  βεβαιώνει για την ανάπτυξη του εμπορίου μέσω Καλαμά, ενώ το ισχυρό βενετσιάνικο κάστρο στη "σκάλα του Ζωργιάνου" δείχνει τη συνέχειά του μέχρι την επικράτηση των Οθωμανών. Τότε, πιθανόν λόγω αλλαγής της κοίτης του ποταμού, σταμάτησε ο Καλαμάς να χρησιμοποιείται σαν κύριος δρόμος και χαράχτηκαν δίπλα στις όχθες του μονοπάτια και καρόδρομοι. Καινούριες πόλεις-σταθμοί έκαναν την εμφάνισή τους, όπως το Φιλιάτι, ενώ χτίστηκαν γέφυρες για τη διάβασή του.
Το Θεογέφυρο
Δεν είναι όμως, μόνο ο Καλαμάς που μας εντυπωσιάζει χάρη στην ομορφιά και την ιστορία του. Μετά τη Ζίτσα, κοντά στο χωριό Λίθινο, βρεθήκαμε μπροστά στο θαύμα του Καλαμά. Το ποτάμι αυτό σκάλισε με τα άγρια νερά του τον μεγάλο βράχο και παρουσίασε το παράξενο δημιούργημα και σπάνιο γεωλογικό φαινόμενο το «Θεογέφυρο» που επί αιώνες και μέχρι το 1800 διευκόλυνε το πέρασμα του ποταμού μια και αυτός με τα πολλά νερά του δεν επέτρεπε αλλού τη διάβαση. Πίσω από αυτό το ονειρικό γεφύρι υπάρχει φυσικά και ένας ενδιαφέρον μύθος.
Λέγεται ότι μια γυναίκα λεχώνα από το Λίθινο μια μέρα πήγε στο Μοναστήρι για ν' ανάψει τα καντήλια του, αφήνοντας πίσω το παιδί της να κοιμάται. Το πέρασμα του ποταμού πρώτα γινόταν με μια πρόχειρη ξύλινη γέφυρα. Καθώς έφθασε στο μοναστήρι άρχισε να πέφτει δυνατή βροχή. Το ποτάμι αγρίεψε. Τα νερά του ανέβηκαν πολύ και παρέσυραν την ξύλινη γέφυρα.
Στο γύρισμά της η λεχώνα γυναίκα βλέπει την γέφυρα να λείπει και γεμάτη αγωνία για το πως θα περάσει απέναντι σκύβει, γονατίζει και προσεύχεται: "Θεέ μου τι θα κάνω τώρα που είμαι λεχώνα και θα πρέπει να βυζάξω το παιδί μου; Θα ξυπνήσει και θα κλαίει", είπε στην προσευχή της. Τότε με μιας τα νερά του ποταμού υποχώρησαν και στο σημείο που ήταν η ξύλινη γέφυρα, χάθηκαν. Είχαν χωνέψει κάτω από μια μεγάλη πέτρα για να βγουν και πάλι στην επιφάνεια λίγα μέτρα πιο κάτω. Η λεχώνα μόλις διαπίστωσε ότι μπορεί να περάσει απέναντι έτρεξε στο σπίτι της και τάισε το παιδί της, που στο μεταξύ μόλις είχε ξυπνήσει.
Αφού το τάισε τότε συνειδητοποίησε τι ακριβώς έγινε στο ποτάμι. Τρέχει χτυπάει την καμπάνα του χωριού φωνάζοντας: "Ελάτε χωριανοί έγινε θαύμα! Ελάτε χωριανοί έγινε θαύμα! Ο Θεός χάλασε την ξύλινη γέφυρα και έφτιαξε μια δική του".
Μαζεύτηκαν οι χωριανοί και πήγαν στο σημείο της διάβασης, όπου διαπίστωσαν πραγματικά το ποτάμι να περνάει κάτω από έναν βράχο ο οποίος σχημάτιζε ένα φυσικό γεφύρι.
Για τον λόγο αυτό οι κάτοικοι του χωριού έβγαλαν το γεφύρι Θεογέφυρο, ονομασία η οποία είναι γνωστή ως και σήμερα.