Monday, March 28, 2016

Τελικά μια ώρα μπροστά ή μια ώρα πίσω;

Τα ξημερώματα της Κυριακής θα αλλάξουμε όλοι τα ρολόγια μας μια ώρα μπροστά, όπως συνηθίζουμε πάντα την τελευταία Κυριακή του Μαρτίου – σε αντίθεση με την τελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου, οπότε γυρνάμε τα ρολόγια μια ώρα πίσω. Αυτό σημαίνει ότι «χάνουμε» μια ώρα ύπνο, όμως κερδίζουμε περισσότερες στιγμές ηλιοφάνειας μέσα στη μέρα. Βέβαια, η πραγματική ή καλύτερα η ηλιακή ώρα είναι η χειμερινή, ενώ η θερινή δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια επινόηση του ανθρώπου για να εξοικονομεί ενέργεια. Πότε καθιερώθηκε, λοιπόν, αυτή η αλλαγή της ώρας;
Βενιαμίν Φραγκλίνος
Κατά τον 18ο αιώνα, και συγκεκριμένα το 1784, ο Βενιαμίν Φραγκλίνος πρότεινε σε άρθρο του σε γαλλική εφημερίδα, οι άνθρωποι να ξυπνούν μια ώρα νωρίτερα κατά τους θερινούς μήνες. Η πρόταση αυτή άργησε να γίνει δεκτή και δεν εφαρμόστηκε κατ’ αυτό τον τρόπο. Το 1905, ο Γουίλιαμ Γίλετ εγκαινίασε τον όρο θερινή ώρα, γνωστή και ως Daylight Saving Time και πρότεινε για 6 μήνες, από τον Απρίλιο έως και τον Σεπτέμβριο, οι άνθρωποι να ρυθμίζουν το ρολόι τους 20 λεπτά αργότερα.
Η ανάγκη για ενιαίο υπολογισμό της ώρας γεννήθηκε μόλις τον 18ο αιώνα. Μάλιστα, η πρώτη χώρα που εφάρμοσε ενιαία ώρα σε ολόκληρη την επικράτειά της ήταν η Μεγάλη Βρετανία το 19ο αιώνα. Το πρόβλημα δημιουργήθηκε από τα δρομολόγια των τρένων, καθώς επικρατούσε σύγχυση με τη διαφοροποίηση της ώρας στους σταθμούς που πραγματοποιούσαν στάση. Η απόφαση για την εφαρμογή κοινής ώρας σε όλο το σιδηροδρομικό δίκτυο της χώρας, πάρθηκε  στις 22 Σεπτεμβρίου 1847. Λίγες δεκαετίες αργότερα, το 1880 ορίστηκε με νομοθετική πράξη η ώρα του Γκρίνουιτς ως η κύρια ώρα της Βρετανίας.
Το 1884 η ώρα του Γκρίνουιτς υιοθετήθηκε ως η βασική ώρα υπολογισμού για ολόκληρο τον πλανήτη. Βάση της Μεσημβρινής ώρας Γκρίνουιτς, ολόκληρη η Γη χωρίστηκε σε ζώνες ώρας, δηλαδή σε 24 συνολικά ίσες ατράκτους (κάθε άτρακτος έχει πλάτος 15 μοίρες) και συμφωνήθηκε ότι όλοι οι τόποι-χώρες που ανήκουν στην ίδια άτρακτο να έχουν την ίδια επίσημη ώρα που θα διαφέρει από την διπλανή της άτρακτο κατά μία ώρα. Όσο για τις περιπτώσεις εκείνες που μια χώρα εκτείνεται μέσα σε δύο ατράκτους, έχει ορισθεί το κράτος να έχει την επίσημη ώρα της ατράκτου που βρίσκεται η πρωτεύουσά του. Αυτό ισχύει και για εμάς, δηλαδή όλη η χώρα ακολουθεί την ώρα της δεύτερης ατράκτου στην οποία βρίσκεται η Αθήνα. Η άτρακτος αυτή απέχει 30 μοίρες (δηλαδή δύο ώρες) από την άτρακτο που βρίσκεται το Γκρίνουιτς του Λονδίνου, και μια ώρα από την άτρακτο της Κεντρικής Ευρώπης που ανήκουν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες.
Η πρώτη φορά που το ρολόι πήγε 60 λεπτά μπροστά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ήταν στη Γερμανία το 1916, όταν μαινόταν ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο λόγος ήταν για να εξοικονομήσουν περισσότερη ενέργεια και να εκμεταλλευτούν το φως του ήλιου. Έτσι, το ανθρώπινο δυναμικό απέδιδε καλύτερα και κατά τη διάρκεια της ημέρας παρήγαγαν μεγαλύτερη ποσότητα πολεμικού εξοπλισμού, χωρίς να χρησιμοποιούν ηλεκτρικό ρεύμα. Αμέσως μετά, ο πρωθυπουργός της Αγγλίας Ουίνστον Τσώρτσιλ καθιέρωσε τη θερινή ώρα στη Μ. Βρετανία. Σε περίοδο πολέμου οι χώρες ήταν πολύ ανταγωνιστικές κι έτσι με κάθε τρόπο προσπαθούσαν να εξοικονομήσουν ενέργεια.
War Time
Στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ρούσβελτ καθιέρωσε για όλο τον χρόνο τη θερινή ώρα, που πήρε την ονομασία «ώρα πολέμου» (War Time). Η μέρα ήταν μεγαλύτερη και αυτό έκανε τους στρατιώτες πιο αισιόδοξους. Το ίδιο έκαναν και οι Βρετανοί, οι οποίοι του έδωσαν το όνομα «Double Summer Time». Μετά το τέλος του πολέμου, επανήλθε και η χειμερινή ώρα και έκτοτε είναι γνωστή ως «Peace Time», δηλαδή «ώρα ειρήνης».
Η αλλαγή της ώρας σε θερινή, σύμφωνα με οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης που υποχρεώνει όλα τα κράτη μέλη να την τηρούν, γίνεται, πλέον, την τελευταία Κυριακή του Μαρτίου, στη 1 π.μ. ώρα Γκρίνουϊτς και επιστρέφει στην πραγματική, την τελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου, πάλι στη 1 π.μ. ώρα Γκρίνουϊτς. Ταυτόχρονα, δηλαδή, σε όλα τα κράτη μέλη.
Πάντως, δεν έχουν υιοθετήσει όλες οι χώρες την αλλαγή της ώρας. Συγκεκριμένα, στην αλλαγή της ώρας δε συμμετέχουν οι περισσότερες ανατολικό-ασιατικές χώρες (εκτός από την Τουρκία που ακολουθεί τις αλλαγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης) και οι αφρικανικές χώρες, η Ισλανδία, αφού λόγω του υψηλού γεωγραφικού πλάτους η ανατολή και η δύση του ήλιου αλλάζουν κατά πολλές ώρες στη διάρκεια του έτους, και  οι χώρες που βρίσκονται κοντά στον Ισημερινό, όπου η μέρα διαρκεί 12 ώρες και η νύχτα άλλες τόσες. Το 1997, η ελληνική κυβέρνηση έκανε σκέψεις εγκατάλειψης του μέτρου αλλαγής της ώρας, με στόχο να μην έχουμε μεγάλη διαφορά στο ρολόι μας σε σχέση με τις χώρες της κεντρικής Ευρώπης. Ωστόσο, η ιδέα δεν προχώρησε στην πράξη. Όσον αφορά στη Ρωσία, μέχρι το 2011 ακολουθούσε κανονικά της αλλαγές της ώρας. Από τις 27 Απριλίου 2011, καθιερώθηκε με διάταγμα του Ρώσου Προέδρου Ντμίτρι Μέντβεντεφ η θερινή ώρα Μόσχας (+4 UTC), καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι με εντολή του Ερντογάν και για χάρη των εκλογών, τα ρολόγια στην Τουρκία απαγορεύτηκε να γυρίσουν μια ώρα πίσω την τελευταία Κυριακή του Οκτωβρίου, καθώς οι εκλογείς είχαν τη δυνατότητα να επωφεληθούν από το φως της θερινής ώρας. Φυσικά κάτι τέτοιο είχε ως αποτέλεσμα πολλά ευτράπελα αφού τα αυτόματα ρολόγια, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τα smartphones δεν ακολουθούν τις εντολές του Ερντογάν. Η ώρα, λοιπόν, άλλαξε κανονικά με αποτέλεσμα να προκληθεί σύγχυση αλλά και αντιδράσεις στους πολίτες.
Σε σχέση με την Ελλάδα, κάθε πόλη της έχει άλλη ώρα! Για αιώνες ο άνθρωπος υπολόγιζε την ώρα με βάση τις θέσεις του Ήλιου. Με το σκεπτικό πως όταν ο Ήλιος μεσουρανεί τότε είναι μεσημέρι, θα έπρεπε κανονικά η κάθε περιοχή να έχει την δική της ώρα. Στην ουσία δηλαδή ακόμη και πόλεις μέσα στην ίδια χώρα, ανάλογα με την γεωγραφική τους θέση θα είχαν διαφορετική ώρα, αφού ο Ήλιος κατά τη διάρκεια της ημέρας περνάει σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, πάνω από διαδοχικά γεωγραφικά μήκη, άρα οι στιγμές που μεσουρανεί είναι και αυτές διαφορετικές.
Στην πράξη λοιπόν, δεχόμαστε πως ολόκληρη η Ελλάδα ακολουθεί "ώρα Αθήνας", αλλά αν παρατηρήσουμε πιστά τις φάσεις του Ήλιου, θα διαπιστώσουμε πως όταν στην πρωτεύουσα είναι μεσημέρι, δεν ισχύει το ίδιο για την συμπρωτεύουσα. Λόγω διαφορετικής γεωγραφικής θέσης, η ώρα των νησιών του Αιγαίου διαφέρει -με βάση τον Ήλιο- από εκείνη του Ιονίου και της βόρειας Ελλάδας από την ώρα της Κρήτης και οι διαφορές μπορεί να φτάσουν και τα 15 λεπτά. Ποια είναι η "κανονική ώρα", λοιπόν; "Κανονική" ώρα είναι αυτή την οποία εφαρμόζουμε από την Κυριακή 30 Οκτωβρίου, δηλαδή η χειμερινή. Η θερινή ώρα, που ισχύει από την τελευταία Κυριακή του Μαρτίου φέρνοντας τα ρολόγια μία ώρα μπροστά, θεωρείται "ανθρώπινο κατασκεύασμα". Η πραγματική χρησιμότητά της αμφισβητείται έντονα από πολλές χώρες και ειδικούς.